Crkva sv. Teodora u Milni na Hvaru – istorija župne crkve, vitraži i povezanost s Malim Grabljem

Crkva sv. Teodora, poznata i kao crkva sv. Tudora, župna je crkva Milne na otoku Hvaru. Nalazi se u naselju, nedaleko od glavne uvale i šljunčane plaže, a prepoznatljiva je po jednostavnoj kamenoj arhitekturi, zvoniku i bronzanom kipu svetog Teodora ispred crkve.

Iako je današnja građevina podignuta u drugoj polovini 20. veka, njena istorija usko je povezana s mnogo starijim selom Malo Grablje. Upravo su stanovnici tog sela, preselivši se prema moru, oblikovali današnju Milnu i u novo naselje preneli štovanje svog zaštitnika, svetog Teodora.

Crkva je stoga više od mesta bogosluženja. Ona je važan deo identiteta Milne i zanimljiva destinacija za posetioce koji žele da upoznaju istoriju ovog malog hvarskog mesta.

Istorija crkve sv. Teodora

Gradnja današnje župne crkve započela je 18. marta 1967. godine, na inicijativu župnika don Jurija Belića. Crkva je izgrađena od belog kamena, prema nacrtu koji je izradio sam župnik.

Nakon završetka radova, posvetio ju je hvarski biskup Celestin Bezmalinović 20. juna 1973. godine.

Njezina izgradnja podudara se s razdobljem velikih promena u ovom delu otoka Hvara. Tokom 20. veka, stanovnici Malog Grablja postupno su napuštali staro selo u kamenoj dolini i preseljavali se u Milnu, gde su se otvarale nove mogućnosti povezane s turizmom i životom uz more.

U Malom Grabljу već je postojala crkva posvećena svetom Teodoru, sagrađena 1882. godine. Preseljenjem stanovnika nastavila se i tradicija štovanja istog sveca, pa je nova crkva u Milni dobila njegov naslov.

Zbog toga ove dve crkve predstavljaju zanimljivu poveznicu između starog i novog naselja.

Kamena arhitektura i zvonik

Crkva sv. Teodora primer je jednostavne sakralne arhitekture druge polovice 20. veka, uklopljene u izgled dalmatinskog obalnog mesta.

Izgrađena je od svetlog kamena i orijentisana prema jugu, u pravcu mora. Njen prepoznatljiv element je zvonik s otvorima za zvona i četverostrešnim krovom prekrivenim crvenim crepom.

Za razliku od raskošnijih baroknih crkava koje se mogu videti u starijim hvarskim naseljima, milnarska crkva ima jednostavniji spoljašnji izgled. Njena vrednost posebno dolazi do izražaja kroz umetnička dela koja su tokom godina postavljena u unutrašnjosti i oko crkve.

Okolno zelenilo, kamene kuće i blizina mora daju joj prijatan, gotovo ladanjski ambijent.

Vitraži – jedna od najvećih umetničkih posebnosti crkve

Posebnu pažnju zaslužuje petnaest vitraža koje je izradio akademski skulptor fra Joakim Jaki Gregov.

Vitraže je 9. decembra 2012. godine blagoslovio hvarski biskup Slobodan Štambuk.

Na njima su prikazani četvorica evanđelista i brojni sveci, među kojima su sv. Duje, sv. Ivan Krstitelj, sv. Cecilija, sv. Juraj, sv. Ante Padovanski, sv. Marija Magdalena, sv. Josip i sv. Nikola.

Prikazi su raspoređeni na pročelju i zidovima crkve, s obe strane oltarnog prostora.

Vitraži unose boju i svetlost u jednostavno oblikovanu unutrašnjost, a posetiocima zainteresovanim za sakralnu umetnost predstavljaju jedan od najzanimljivijih detalja crkve.

Brončani kip sv. Teodora ispred crkve

Ispred crkve nalazi se brončani kip svetog Teodora, visok približno 2,20 metara.

Kip je izradio fra Joakim Jaki Gregov, a svečano je blagoslovljen 2010. godine, tokom proslave blagdana zaštitnika Milne.

Svetac je prikazan s obilježjima svoje mučeničke smrti, među kojima se ističu križ u obliku mača i palmina grana, tradicionalni simbol mučeništva.

Kip je jedna od najuočljivijih umetničkih znamenitosti u ovom delu Milne. Nalazi se na otvorenom prostoru, pa ga je moguće razgledati i kada unutrašnjost crkve nije dostupna posetiocima.

Uz kip, zanimljiva su i crkvena vrata s reljefnim prikazima hrvatskih svetaca i blaženika, takođe rad fra Joakima Jakija Gregova.

Sveti Teodor – zaštitnik Milne

Sveti Teodor, kojeg stanovnici ovog dela Hvara tradicionalno nazivaju sveti Tudor, zaštitnik je Milne.

Njegov blagdan slavi se 9. novembra, kada crkva postaje središte verskog i društvenog života mesta.

Štovanje sv. Teodora posebno je zanimljivo zbog povezanosti Milne s Malim Grabljem. U starom selu postojala je istoimena crkva, a preseljenjem stanovništva prema obali ta se tradicija nastavila u novoj župnoj crkvi.

Ta povezanost vidljiva je i u lokalnoj istoriji. Prezime Tudor, često među stanovnicima Milne, potiče od imena Teodor i još je jedan podsetnik na važnost ovog sveca za mesto.

Kako doći do crkve sv. Teodora?

Crkva se nalazi u naselju Milna, približno četiri kilometra istočno od grada Hvara.

Iz grada Hvara dolazi se asfaltiranom cestom prema Milni, a vožnja obično traje desetak minuta.

Nakon dolaska u mesto, crkva se nalazi u njegovom izgrađenom delu, malo iznad obale. Do nje se može doći lokalnim ulicama, a posebno je praktičan pešački obilazak.

S glavne plaže Milna i iz obližnjih smeštajnih objekata do crkve se može stići kratkom šetnjom.

Zbog prepoznatljivog zvonika lako ju je uočiti među okolnim kućama i zelenilom.

Parking i pristup crkvi

Milna je malo obalno mesto u kojem je prostor za parkiranje ograničen, posebno tokom jula i avgusta.

Za posetu crkvi najpraktičnije je koristiti dozvoljena parking mesta u naselju i poslednji deo puta preći peške.

Ulice oko crkve nisu zamišljene za veći broj parkiranih automobila, pa treba izbegavati zaustavljanje koje bi ometalo prolazak drugih vozila ili pristup okolnim kućama.

Ako se poset crkvi kombinuje s kupanjem, automobil je najjednostavnije ostaviti na odgovarajućem mestu pri dolasku u Milnu, a znamenitosti obići peške.

Šta posetiti u blizini?

Crkva sv. Teodora nalazi se blizu glavnih sadržaja Milne, pa njen obilazak nije potrebno posebno organizovati.

Plaža Milna (Vela Milna) glavno je šljunčano kupalište naselja, poznato po bistrom moru i restoranima uz obalu.

Zapadnije se nalazi plaža Mala Milna, manja uvala okružena borovima, s ugodnim mestima za kupanje i odmor.

Za ljubitelje istorije posebno je zanimljivo Malo Grablje, napušteno kameno selo iznad Milne. Ondje se nalazi starija crkva sv. Teodora iz 1882. godine, pa poset objema lokacijama omogućuje bolje razumevanje razvoja današnje Milne.

U okolici se nalaze i prirodne uvale Velo Borče i Malo Borče, koje pružaju mirniji doživljaj hvarske obale.

Zašto vredi posetiti crkvu sv. Teodora?

Crkva sv. Teodora nije monumentalna istorijska građevina poput velikih hvarskih crkava, ali ima posebno značenje za Milnu.

Njena vrednost leži u povezanosti s preseljenjem stanovnika Malog Grablja, očuvanju lokalne verske tradicije i zanimljivim umetničkim delima koja se u njoj nalaze.

Brončani kip sv. Teodora, vitraži i kamena arhitektura pružaju dovoljno razloga za kratak obilazak tokom boravka u Milni.

Za goste koje zanimaju istorija i kultura otoka Hvara, crkva predstavlja lepu dopunu poseti napuštenom selu Malo Grablje i upoznavanju nastanka današnjeg obalnog naselja.

Korisne informacije

  • Lokacija: Milna, južna obala otoka Hvara.
  • Vrsta znamenitosti: Župna crkva i sakralna kulturna baština.
  • Posveta: Svetom Teodoru mučeniku, lokalno poznatom kao sveti Tudor.
  • Početak gradnje: 18. marta 1967.
  • Posveta crkve: 20. juna 1973.
  • Arhitektura: Jednostavna kamena građevina sa zvonikom, orijentisana prema moru.
  • Umetnička posebnost: Petnaest vitraža fra Joakima Jakija Gregova, blagoslovljenih 2012. godine.
  • Brončani kip: Kip sv. Teodora visok približno 2,20 metara, postavljen 2010. godine.
  • Crkvena vrata: Reljefni prikazi hrvatskih svetaca i blaženika.
  • Blagdan zaštitnika: 9. novembra.
  • Povijesna povezanost: Nastavak tradicije crkve sv. Teodora u Malom Grabljу iz 1882. godine.
  • Pristup automobilom: Asfaltiranom cestom iz grada Hvara prema Milni.
  • Parking: Koristiti dozvoljena mesta u naselju i do crkve nastaviti peške.
  • Pešački pristup: Kratka šetnja iz središnjeg dela Milne i s glavne plaže.
  • Razgledavanje: Spoljašnji deo i kip mogu se razgledati tokom šetnje; ulazak u crkvu zavisi o njenoj otvorenosti i bogoslužjima.
  • Preporučeno za: Ljubitelje lokalne istorije, sakralne umetnosti i kulturnih znamenitosti.
  • U blizini: Plaža Milna, Mala Milna i napušteno selo Malo Grablje.