Crkva sv. Spiridona u Svetoj Nedelji – župna crkva s pogledom na more i središte verskog života mesta

Crkva sv. Spiridona se nalazi u starijem, uzdignutom delu Svete Nedelje na južnoj obali otoka Hvara. Okružena kamenim kućama, borovima i uređenim terasama, predstavlja jednu od najvažnijih znamenitosti naselja. Njena lokacija na padini iznad mora posebno je atraktivna, jer se uz crkvu nalazi prostor s kojeg se pruža pogled na obalu i otvoreno more.

Za razliku od poznate špilje s ostacima augustinskog samostana, smeštene visoko u stijenama iznad mesta, crkva sv. Spiridona se nalazi među kućama stare Svete Nedelje. Do nje se dolazi kratkom šetnjom kroz naselje, a osim zbog sakralne i istorijske vrednosti, vredi je posetiti i zbog mirnog ambijenta i lepog pogleda na južne padine Hvara.

Povijest crkve i njena povezanost sa Svetom Nedeljom

Verska istorija Svete Nedelje počinje mnogo pre izgradnje današnje župne crkve. Stoljećima je važnu ulogu imala crkvica Gospe od Snijega u velikoj prirodnoj špilji iznad mesta, gde su od 15. veka živeli augustinski redovnici.

Nakon prestanka delovanja samostana krajem 18. veka, crkvica u špilji je još neko vreme služila stanovništvu. Razvojem naselja javila se potreba za crkvom bliže kućama, pa je tokom 19. veka u mestu podignuta crkva posvećena sv. Spiridonu.

S vremenom je postala središte lokalne župe, mesto održavanja misa, venčanja, krštenja i drugih verskih svečanosti. Njena važnost posebno dolazi do izražaja 14. decembra, kada se slavi blagdan sv. Spiridona, zaštitnika Svete Nedelje.

Izgled crkve, zvonik i pogled s terase

Crkva ima jednostavan izgled karakterističan za manje dalmatinske župne crkve. Svetla pročelja, krov pokriven crijepom i zvonik s otvorima za zvona lepo se uklapaju među okolne kamene kuće i zelene padine.

Posebnost celog prostora čine terasaste površine oko crkve, s kamenim zidovima, stepenicama i mediteranskim zelenilom. Veliki alepski borovi pružaju hlad i stvaraju prijatno mesto za okupljanje meštana.

Uz crkvu se nalazi i mali vidikovac s kojeg se otvara pogled prema obalnom delu Svete Nedelje. Odatle se posebno dobro vidi kako se naselje spušta niz strmu padinu prema moru, dok se iznad kuća uzdižu visoke stene južne strane Hvara.

To je lepo mesto za kratko zadržavanje tokom šetnje starim delom mesta, posebno ujutro ili kasno poslepodne.

Unutrašnjost crkve i sakralna baština

Iako je spolja skromna, crkva sv. Spiridona čuva vrednu sakralnu baštinu povezanu s istorijom mesta i otoka Hvara.

Među umetničkim delima koja se povezuju s crkvom ističe se oltarna slika Sveti Jeronim u pustinji, pripisana slikaru Baldassaru d'Anni, kao i dela venecijanske slikarske tradicije. Ova umetnička oprema je posebno zanimljiva s obzirom na veličinu i izdvojenost Svete Nedelje.

Unutrašnjost je najbolje pokušati razgledati u vreme kada je crkva otvorena za bogosluženje ili uz prethodni dogovor sa župom. Ne radi se o turističkom objektu sa stalno organizovanim obilascima, pa vrata izvan crkvenih službi mogu biti zaključana.

Za posetioce zainteresovane za sakralnu umetnost i lokalnu istoriju, crkva je zanimljiv dodatak obilasku Svete Nedelje, posebno u kombinaciji s posetom starom augustinskom samostanu u špilji iznad naselja.

Sveti Spiridon – zaštitnik mesta, maslinara i uljara

Sveti Spiridon bio je biskup s otoka Kipra, a u dalmatinskoj tradiciji posebno je povezan sa zaštitom maslina, maslinara i uljara.

Njegovo štovanje u Svetoj Nedelji ima posebno značenje jer su maslinarstvo i vinogradarstvo vekovima oblikovali život stanovnika ovog dela Hvara. I danas se iznad naselja mogu videti maslinici, vinogradarske terase i stari suhozidi koji podsećaju na vreme kada je poljoprivreda bila glavni izvor prihoda.

Blagdan sv. Spiridona slavi se 14. decembra, kada se u župnoj crkvi održavaju svečana bogosluženja. To je jedan od važnijih datuma u godišnjem životu mesta, a blagdan okuplja stanovnike i njihove porodice.

Kako doći do crkve sv. Spiridona i gde parkirati?

Crkva se nalazi u starijem delu Svete Nedelje, iznad obalnog područja s marinom i restoranima. Iz donjeg dela naselja prema crkvi vodi uspon kroz ulice i stepenice između kuća.

Najlepše je doći peške jer se usput može videti tradicionalna arhitektura mesta, kameni zidovi i terase s mediteranskim raslinjem.

Do Svete Nedelje automobilom se najčešće dolazi preko Ivan Dolca, cestom koja prolazi južnom stranom Hvara. Iz pravca Jelse put vodi kroz Pitve i tunel Pitve – Zavala, zatim preko Zavale i Ivan Dolca do Svete Nedelje.

U blizini crkve prolazi lokalna prometnica, ali ne treba računati na veliko parkiralište namenjeno posetiocima. Za razgledavanje je praktičnije ostaviti automobil na dozvoljenom mestu u naselju i nastaviti peške. Pri tome treba računati na uzbrdicu, posebno tokom toplih letnjih dana.

Šta posetiti u blizini crkve?

Najvažnija istorijska znamenitost u okolini Špilja Svete Nedelje, smeštena visoko iznad naselja. U velikom prirodnom otvoru stene nalaze se ostaci augustinskog samostana i crkvica Gospe od Snijega. Do špilje vodi pešačka staza iz gornjeg dela mesta.

Na obali vredi posetiti Veli kamik, neobičnu stenu s borom na vrhu, povezanu mostom s kopnom, kao i malu marinu Bilo Idro.

Za kupanje su posebno zanimljive plaža Zogon, poznata po velikoj steni koja pruža prirodnu hladovinu, i nešto udaljenija plaža Lučišća, smeštena pod visokim liticama zapadno od mesta.

Poset crkvi sv. Spiridona najbolje je uklopiti u šetnju starim delom Svete Nedelje. Uz malo uspona moguće je upoznati mirniju, istorijsku stranu naselja koja se razlikuje od turističkog dela uz more.

Korisne informacije

• Lokacija: Stariji, uzdignuti deo Svete Nedelje, južna obala otoka Hvara.
• Vrsta znamenitosti: Župna katolička crkva posvećena sv. Spiridonu.
• Povijest: Crkva je podignuta nakon razdoblja u kojem je glavnu sakralnu ulogu imala crkvica u špilji iznad naselja.
• Zaštitnik: Sveti Spiridon, zaštitnik Svete Nedelje, maslina, maslinara i uljara.
• Blagdan: 14. decembra.
• Umjetnička baština: Sakralne slike povezane s Baldassarom d'Annom i venecijanskom slikarskom tradicijom.
• Razgledavanje unutrašnjosti: Moguće kada je crkva otvorena; izvan bogoslužja dostupnost treba dogovoriti sa župom.
• Okoliš: Kamene terase, alepski borovi, stepenice i uređene zelene površine.
• Vidikovac: Uz crkvu se nalazi prostor s pogledom prema moru i obalnom delu naselja.
• Pristup: Peške kroz stariji deo Svete Nedelje, uz uspon od obale.
• Parking: Parkiranje na dozvoljenim mestima u naselju; nema velikog parkirališta namenjenog posetiocima crkve.
• U blizini: Špilja Svete Nedelje, Veli kamik, marina Bilo Idro i plaža Zogon.