Crkva sv. Jeronima u Starom Gradu – srednjovekovna crkva uz more, Eremitaž i istorija starogradske luke

Crkva sv. Jeronima, poznata i kao crkva sv. Jerolima, jedna je od najzanimljivijih istorijskih znamenitosti Starog Grada na Hvaru. Nalazi se neposredno uz more, na zapadnoj strani ulaza u starogradsku luku, a ova srednjovekovna crkva je vekovima bila povezana sa monaškim životom, pomorcima i odbranom grada. Njeno kameno pročelje, neobična rozeta u obliku četverolisne deteline i susedni Eremitaž svedoče o vremenu kada je ovo mesto imalo značajnu versku, društvenu i pomorsku ulogu. Danas je crkva prepoznatljiva i kao prostor kulturnih događanja i umetničkih izložbi.

Istorija crkve sv. Jeronima

Najstariji delovi crkve sv. Jeronima potiču iz srednjeg veka, a njena gradnja se najčešće smešta u 13. ili 14. vek. Današnji izgled rezultat je kasnijih pregradnji, posebno tokom 16. veka.

Važno razdoblje u istoriji crkve počinje 1487. godine, kada je uz nju osnovan Eremitaž, svojevrsni manastirski kompleks namenjen monaškom životu. Godine 1529. crkva je proširena oratorijem za dominikanske trećoretkinje, poznate kao picokare.

Istoriju crkve obeležili su i nemirni događaji na Jadranu. Tokom osmanskog napada na Hvar 1571. godine, građevina je pretrpela velika oštećenja, nakon čega je obnovljena i dograđivana.

S vremenom je izgubila prvobitnu monašku funkciju, a u 20. veku dobila je novu kulturnu namenu. Od 1976. godine crkva se koristi kao galerijski prostor, čime je ova istorijska građevina postala mesto susreta srednjovekovne baštine i savremene umetnosti.

Arhitektura i posebnosti crkve

Crkva sv. Jeronima na prvi pogled odudara od brojnih dalmatinskih crkava, pre svega zbog položaja neposredno uz more i neobičnog, gotovo kvadratnog izgleda pročelja.

Stariji deo građevine oblikovan je kao jednobrodna crkva s polukružnom apsidom, dok je kasnijim dogradnjama dobila današnji izgled.

Na pročelju se ističe mala kamena rozeta čiji je otvor oblikovan poput četverolisne deteline. Iznad ulaza nalazi se reljef sv. Jeronima s lavom, životinjom koja se tradicionalno povezuje s njegovim životom i hrišćanskom ikonografijom.

Posebno je zanimljiv natpis na mletačkom dijalektu, koji posetitelje poziva da se pre ulaska pomire s Bogom i svojim bližnjima. Taj detalj otkriva duhovnu poruku mesta i povezanost Starog Grada s kulturnim uticajima Mletačke Republike.

Na bočnom delu građevine nalazi se i prikaz Bogorodice s Djetetom, poznat kao Gospa od mora. Njegova simbolika dodatno povezuje crkvu s pomorskom tradicijom i svakodnevnim životom ljudi uz more.

Eremitaž – od monaškog utočišta do karantina za pomorce

Nasuprot crkvi nalazi se Eremitaž, istorijska kamena zgrada koja je s njom činila jedinstven sakralni kompleks.

Izvorno namenjena redovnicima pustinjacima, zgrada je tokom istorije menjala namenu. U njoj su boravili i sveštenici glagoljaši, što je povezuje s hrvatskom glagoljaškom tradicijom.

U 17. veku služila je kao konačište za putnike, o čemu svedoči sačuvani natpis na italijanskom jeziku koji označava kuću namenjenu putnicima.

Kasnije je pretvorena u lazaret, odnosno prostor za privremeni smeštaj i izolaciju putnika s brodova za koje se sumnjalo da prenose zarazne bolesti.

Takva namena nije bila neobična za jadranske luke. U vreme čestih epidemija, nadzor dolazaka brodova i putnika bio je važan deo zaštite obalnih gradova.

Danas se u zgradi Eremitaža nalazi ugostiteljski objekat, a njena istorijska povezanost s crkvom ostala je važan deo kulturne baštine Starog Grada.

Crkva sv. Jeronima i odbrana starogradske luke

Položaj crkve na samom ulazu u luku nije značajan samo zbog pogleda na more. Ovaj deo Starog Grada u prošlosti je imao i odbrambenu ulogu.

Prema starogradskoj predaji, između prostora crkve sv. Jeronima i suprotne obale uvale, prema predelu Mlin, nekada se mogao razapeti veliki železni lanac. Njegova svrha bila je sprečiti neprijateljskim brodovima ulazak u luku tokom opasnosti od gusarskih i drugih napada.

Predaja o odbrambenom lancu podseća na vreme kada su dalmatinski gradovi morali štititi svoje luke, stanovništvo i trgovačke brodove.

U blizini crkve nalazi se i uvala Bonj, gde su podmorska arheološka istraživanja otkrila ostatke starih lučkih građevina. Ti nalazi upućuju na dugotrajnu pomorsku važnost ovog dela obale, još od perioda antičkog Farosa.

Umetnička galerija u istorijskoj crkvi

Jedna od posebnosti crkve sv. Jeronima je njena kulturna namena. Od 1976. godine koristi se kao galerijski prostor, a tokom godina u njoj su organizovane izložbe savremene umetnosti, predavanja i radionice.

U crkvi su izlagali brojni hrvatski umetnici, među kojima su Marija Ujević Galetović, Nives Kavurić Kurtović i Dubravka Lošić.

Spoj vekovnih kamenih zidova i savremenih umetničkih radova daje ovom prostoru drugačiji karakter od uobičajenih galerija.

Za posetioce Starog Grada to je prilika da na istom mestu upoznaju istorijsku arhitekturu i savremenu hrvatsku umetničku scenu, posebno tokom letnjih kulturnih programa.

Gde se nalazi crkva sv. Jeronima i kako doći?

Crkva sv. Jeronima nalazi se na severozapadnoj strani starogradske uvale, neposredno uz obalnu šetnicu, u blizini Eremitaža i uvale Bonj.

Iz istorijske jezgre Starog Grada do nje se dolazi prijatnom šetnjom uz more. Put vodi uz deo obale s pogledom na usidrene brodove, starogradske kuće i suprotnu stranu luke.

Zbog položaja uz samu obalu, crkva je posebno zanimljiva i fotografima. Njeno kameno pročelje i neposredna blizina mora stvaraju prepoznatljiv prizor, posebno u kasnim poslepodnevnim satima.

Do crkve je najbolje doći peške. Automobil se može ostaviti na javnim parking mestima u Starom Gradu, a zatim nastaviti obalnom šetnicom.

Poset se može povezati s obilaskom starogradske rive, Hektorovićeve Tvrdalje, crkve sv. Stefana i drugih istorijskih znamenitosti.

Korisne informacije

• Lokacija: Stari Grad, otok Hvar, Hrvatska
• Drugi naziv: Crkva sv. Jerolima
• Vrsta znamenitosti: Srednjovekovna crkva, kulturno-istorijski spomenik i galerijski prostor
• Razdoblje nastanka: 13./14. vek, s kasnijim dogradnjama
• Posebnosti: Rozeta u obliku četverolisne deteline, reljef sv. Jeronima s lavom i istorijski natpis na pročelju
• Povijesna povezanost: Eremitaž, glagoljaši, pomorstvo i odbrana starogradske luke
• Kulturni sadržaji: Umetničke izložbe i povremena događanja
• Pristup: Peške obalnom šetnicom iz središta Starog Grada
• Parking: Javna parking mesta u Starom Gradu, uz nastavak dolaska peške
• U blizini: Eremitaž, uvala Bonj, starogradska riva i istorijska jezgra
• Preporučeno za: Ljubitelje istorije, sakralne arhitekture, umetnosti i fotografije