Crkva sv. Petra, Vrboska – jedna od najstarijih crkava na Hvaru uz ulaz u luku

Crkva sv. Petra se nalazi uz samu morsku obalu na ulazu u luku Vrboska i jedna je od najstarijih sačuvanih crkvenih lokacija na otoku Hvaru. Mala je, jednostavna i lako ju je proći bez puno pažnje, ali istorijski je izuzetno važna jer se spominje još 1331. godine, u vreme kada današnje Vrboske i Jelse još nije bilo.

Za razliku od monumentalne crkve-tvrđave sv. Marije od Milosrđa ili bogato opremljene crkve sv. Lovre, sv. Petar je skromna kamena crkvica čija je vrednost prvenstveno u starosti, položaju i kontinuitetu ovog mesta kroz gotovo sedam vekova.

Spominje se još 1331. godine

Crkva sv. Petra prvi put se spominje u Hvarskom statutu iz 1331. godine.

U dokumentu se navodi pri opisu komunalnih putova i granice između Pitava i Vrbanja, odnosno Vrbanjskog polja. Posebno je zanimljivo da se to događa pre nastanka današnjih naselja Vrboske i Jelse.

Zbog toga se crkva sv. Petra smatra jednom od najstarijih crkava na Hvaru i važnim svedokom perioda koji prethodi razvoju Vrboske kao ribarskog i pomorskog mesta.

Današnja crkva nije potpuno izvorna građevina

Crkva koju danas vidimo rezultat je više vekova rušenja i obnova.

Izvorna građevina bila je uništena početkom 15. veka, a ponovo je obnovljena 1469. godine.

Kasnije su rađeni dodatni zahvati, a crkva i zvono iznad ulaza poslednji put su temeljitije obnovljeni 1999. godine.

Unatoč obnovama, crkvica je sačuvala jednostavan dalmatinski karakter – malu kamenu građevinu s uskim pročeljem, zvonom iznad ulaza i vrlo malo dekorativnih elemenata.

Kip sv. Petra i Nikola Firentinac

Najvredniji umetnički predmet povezan s crkvom je kip sv. Petra, delo Nikole Firentinca, jednog od najvažnijih kipara hrvatske renesanse.

Izvorni kip danas se više ne nalazi u ovoj maloj crkvici. Premesten je u župnu crkvu sv. Lovre u Vrboskoj, gde su uslovi za njegovo čuvanje sigurniji.

Kod crkve sv. Petra nalazi se kopija izvornog kipa, pa se i na samoj lokaciji još uvek može videti kako je svetac bio prikazan.

Ako želite videti original, nakon sv. Petra treba posetiti crkvu sv. Lovre u središtu Vrboske.

Mala crkva na važnom mestu

Položaj crkve nije slučajan.

Nalazi se neposredno uz more, na ulazu u duboku i prirodno zaštićenu vrbosku luku. Vekovima je upravo ovim prolazom tekao pomorski promet prema naselju, a mala crkva ostala je jedan od prvih istorijskih objekata koje se susreće pri ulasku u staru Vrbosku s mora.

Danas je okružena marinom, brodovima i modernijim sadržajima, ali zbog male veličine i jednostavne arhitekture još uvek deluje kao ostatak mnogo starijeg krajolika.

Može li se razgledati iznutra?

Crkva sv. Petra nema pouzdano objavljeno redovno turističko radno vreme.

Vrata su često zatvorena, pa poset treba prvenstveno planirati kao spoljašnji obilazak. Ako je crkva otvorena zbog bogosluženja ili posebne prilike, moguće je zaviriti i u jednostavnu unutrašnjost.

Ako vam je važno videti unutrašnjost, najbolje je raspitati se u župnoj crkvi sv. Lovre ili u turističkom uredu u Vrboskoj.

Originalni kip sv. Petra ionako se ne nalazi ovde, nego u crkvi sv. Lovre.

Crkva sv. Petra i procesija Za križen

Crkvica sv. Petra nije glavno polazište vrboske procesije Za križen.

Procesija iz Vrboske polazi iz župne crkve sv. Lovre i nakon noćnog ophoda tamo se ponovo vraća. Zbog toga sv. Petar nema istu ulogu u procesiji kao sv. Lovre ili crkva-tvrđava sv. Marije.

Njena važnost je više istorijska nego liturgijska.

Kako doći?

Crkva se nalazi na ulazu u vrbosku luku i lako se uključuje u šetnju kroz mesto.

Od središta Vrboske do nje se stiže za svega nekoliko minuta peške. Najugodnije je doći uz obalu, prolazeći pored brodova i marine.

Automobil za obilazak nije potreban.

Parking

Crkva nema vlastiti parking za posetitelje.

ACI marina u blizini ima vlastiti parking, ali on je deo marine i ne treba ga automatski smatrati javnim parkingom za posetitelje crkve.

Ako dolazite automobilom, najbolje je koristiti javni parking u Vrboskoj i ostatak puta nastaviti peške.

Koliko vremena treba za obilazak?

Za samu crkvu dovoljno je desetak do petnaest minuta.

Ako su vrata zatvorena, poset se svodi na razgledavanje pročelja, kipa i neposredne okoline. Ako je crkva otvorena, vredi nakratko pogledati i unutrašnjost.

Najviše smisla ima uključiti je u šetnju koja obuhvata crkvu sv. Lovre, crkvu-tvrđavu sv. Marije od Milosrđa i Ribarski muzej.

Zašto vredi stati?

Crkva sv. Petra nije znamenitost koja impresionira veličinom.

Vredi je videti upravo zbog suprotnog – na vrlo malom prostoru čuva jedan od najstarijih dokumentovanih tragova sakralne istorije Vrboske i celog ovog dela Hvara.

Kada se zna da je crkva spomenuta još 1331. godine, pre nego što su Vrboska i Jelsa uopšte postojale kao današnja naselja, njena jednostavna kamena fasada dobija potpuno drugačije značenje.

Korisne informacije

  • Vrsta znamenitosti: istorijska mala crkva uz more
  • Prvi pisani spomen: 1331. godina
  • Povijesna važnost: jedna od najstarijih crkvenih lokacija na otoku Hvaru
  • Položaj: na ulazu u luku Vrboska, uz samu morsku obalu
  • Obnova: crkva je obnovljena 1469. godine nakon ranijeg rušenja
  • Poslednja veća obnova: crkva i zvono obnovljeni su 1999. godine
  • Kip sv. Petra: izvorno delo Nikole Firentinca
  • Originalni kip: čuva se u župnoj crkvi sv. Lovre
  • Kod crkve: nalazi se kopija izvornog kipa
  • Razgledavanje unutrašnjosti: nema redovno objavljeno turističko radno vreme i crkva je često zaključana
  • Procesija Za križen: crkva nije glavno polazište vrboske procesije
  • Udaljenost od centra Vrboske: nekoliko minuta hoda
  • Parking: nema vlastiti parking; koristiti javna parkirališta u Vrboskoj
  • Vrijeme za obilazak: oko 10 do 15 minuta
  • Najbolje za: ljubitelje istorije, sakralne baštine i stare dalmatinske arhitekture