Старокатоличка црква во Богомоље – реток траг верска историја на Хвар

Старокатоличка црква во Богомоље е една од необичните сакрални згради на островот Хвар. Се наоѓа во самото срце на селото, покрај главната патека, а изградена е 1935. година за старокатоличката заедница која се формирала во Богомоље десетина години порано.

На прв поглед изгледа како едноставна далматинска селска црква. Каменото фасадо, издолжените прозорци, розета и остатокот од звоникот на преслица добро се вклопуваат меѓу старите куќи на Богомоље. Сепак, зад неа стои многу посебна приказна: токму во Богомоље се формира првата поголема старокатоличка заедница и првата старокатоличка парохија во Далмација.

Црквата денес нема улога каква што имала во првата половина на 20. век, но е сочувана како вреден дел од локалното наследство и официјалните просторни документи на Општина Сучурај и натаму ја евидентираат меѓу културно вредните цркви и капели.

Старокатоличка заедница во малото хварско село

Приказната започнува по Првиот светски војна, во периодот кога во Хрватска се развива Хрватската старокатоличка Црква.

Во Богомоље клучна улога имал Јурај-Иво Барбариќ, роден во овој крај, кој претходно бил фрањевец и римокатолички свештеник. По напуштањето на фрањевечкиот ред и Католичката Црква се приклучил на старокатоличкиот движење.

Првите обиди за организирање на заедницата во Богомоље започнуваат 1924., додека 3. мај 1925. година формално е организирана старокатоличка парохија и Барбариќ е избран за нејзин парох.

Така малото Богомоље, далеку од големите далматински градови, стана едно од најважните места на раниот старокатолички движење во Далмација.

Прва старокатоличка парохија во Далмација

Во почетокот се размислувало за посилен развој на старокатоличката заедница во Сплит, но токму во Богомоље прва се формира поголема заедница.

Тоа му дава посебно место на ова место во хрватската верска историја на 20. век.

Богомоље веќе имало својата стара римокатоличка парохија и црква на Госпа Кармелска, па за време на едно период во многу малото село имало две различни црковни заедници.

Старокатоличката црква е изградена во самото срце на местото, спроти тогашниот католички парохиски двор и старата зграда на општината.

Градба на црквата 1935. година

По основањето на парохијата започнало е собирањето на средства за сопствена црква.

Средствата се собирале со учество на локалната заедница, а земјиштето за изградба било поврзано со старокатоличкиот парох Јурај-Иво Барбариќ.

Црквата е завршена 1935. година.

Ја изградиле домашни мајстори заедно со градители од далматинскиот копно, па во нејзиниот изглед многу добро се гледа спојот на локалната хварска традиција и архитектонските идеи на првата половина на 20. век.

Псевдороманика со далматински карактер

Архитектонски црквата се опишува како псевдороманска зграда со елементи на модерна монументална архитектура и влијание на традиционалните далматински цркви.

Тлоцрт е едноставен – станува збор за еднобродна црква со апсида.

Главното фасадо е свртено кон југ. Во неговиот центар се наоѓа портал, а над него ниша, издолжени тесни прозорци и кружен отвор оформен како розета.

На самиот врв на фасадото видлив е дел од конструкцијата наменет за звоникот на преслица.

Токму издолжените прозорци со нагласени камени рамки му даваат на црквата нешто монументален изглед отколку што би се очекувало од зграда со толку мали димензии.

Врата со мотив на школка

Занимлив детал претставуваат и изворните двокрилни врати.

Ги изработил Стефан Кулјиќ, а на нив е користен декоративен мотив на школка. Такви мали елементи покажуваат дека при изградбата не се размислувало само за функционалноста туку и за тоа црквата да добие свој препознатлив идентитет.

Иако архитектурата е едноставна, токму деталите како прозорските рамки, розетата и вратите ја разликуваат од обична камена куќа или стопанска зграда.

Слична на околните хварски цркви, но сепак различна

Градителите очигледно се потпирале на архитектурата на постарите цркви на источниот Хвар.

Обликот на еднобродната зграда, каменото фасадо и звоникот на преслица се познати мотиви од Гдиња, Богомоље и Сучурај.

Разликата е во тоа што Старокатоличката црква настанала дури во 1930-те и традиционалните форми се обидела да ги спои со современиот архитектонски израз.

Затоа е интересна дури и за посетител кој верската историја не му е главен мотив за посета – станува збор за реток пример на сакрална архитектура од 20. век на источниот Хвар.

Вториот светски војна ја прекинува животот на заедницата

Црквата функционирала до периодот на Вториот светски војна.

За време на воените години работата на Старокатоличката Црква била ограничена и забранувана, а Јурај-Иво Барбариќ со дел од населението заминува во бегство. Дел од Хвараните завршиле и во познатиот бегалски логор Ел Шат во Египет.

По војната старокатоличката заедница во Богомоље никогаш не се вратила на силата што ја имала за време на првите децении на постоење.

Бројот на припадници постепено се намалувал, па црквата со времето ја изгубила редовната литургиска функција.

Денес дел од културното наследство на Богомоље

Старокатоличката црква денес се гледа пред сè како историско и архитектонско наследство на селото.

Општина Сучурај во актуелната просторна документација ја евидентира одделно како Старокатоличка црква Богомоље и ја сврстува меѓу културно вредните сакрални згради на локално значење.

Не е уредена како класичен музеј или туристичка атракција со билетара и постојано отворена внатрешност. За посетителот најважен е надворешниот изглед на зградата и нејзиниот положај во старото село.

Затоа е најдобро да се вклучи во пократка прошетка низ Богомоље.

Положај во срцето на селото

Црквата се наоѓа покрај главната патека низ Богомоље и многу лесно се наоѓа.

За разлика од парохиската црква на Госпа Кармелска, која се наоѓа нешто оддалечена кон западниот дел на местото, Старокатоличката црква стои практично во срцето на старото населје.

Во околината се наоѓаат традиционални камени куќи, стари дворови, некогашни стопански земјишта и други обележја на руралното Богомоље.

Ако се местото се обиколува пеш, двете цркви добро покажуваат два сосема различни периоди на неговата историја: Госпа Кармелска датира од 16. век, додека Старокатоличката црква зборува за многу специфични општествени и верски промени на почетокот на 20. век.

Вреди ли да се види?

Ако само се поминува патот кон Сучурај или западниот Хвар, црквата лесно може да се пропушти.

Сепак, за некого кој веќе истражува Богомоље вреди да застане неколку минути.

Нејзината важност не е во раскошната внатрешност ниту во големите уметнички збирки, туку во необичната приказна за тоа како малото островско село стана центар на првата старокатоличка парохија во Далмација.

Заедно со Госпа Кармелска, Јерков Двор, старите гумна и камените засеци, црквата помага подобро да се разбере Богомоље како место со многу посложена историја отколку што може да се заклучи при обичната возење по главната островска патека.

Пристап и паркинг

До црквата се доаѓа директно по главната патека низ Богомоље.

Посебно туристичко паркинг место покрај самата зграда не е потребно. Возилото може да се остави на соодветно достапно место во населбата, а срцето на Богомоље најдобро е да се обиколи пеш.

Заради положајот покрај патот, пристапот однадвор е многу едноставен.

За влез во внатрешност не треба да се смета на редовен туристички режим на посета.

Корисни информации

Локација: центар на Богомоље, источен Хвар

Назив: Старокатоличка црква Богомоље

Вид на објект: историска сакрална зграда

Старокатоличка парохија во Богомоље: организирана 1925.

Градба на црквата: 1935.

Основач и прв парох: Јурај-Иво Барбариќ

Историска важност: прва старокатоличка парохија во Далмација

Архитектонски стил: псевдороманика со елементи на модерна и локална далматинска сакрална архитектура

Тлоцрт: еднобродна црква со апсида

Посебности на фасадото: издолжени прозорци, розета и звоник на преслица

Денешна функција: првенствено историско и културно наследство

Туристички обиколка на внатрешноста: не е стандардно организирана

Пристап: главната патека низ Богомоље

Паркинг: достапни места во областа на населбата